28 iyul, AZƏRTAC
Bərpaolunan enerji mənbələrinin aqrar sektorda istehsal xərclərini azaltmaq imkanları kifayət qədər böyükdür, lakin bu təsir bütün təsərrüfatlarda eyni səviyyədə olmur. Xərclərin azalması əsasən fermerin enerji sərfiyyatının ümumi maya dəyərində tutduğu paydan asılıdır. Əgər təsərrüfatda suvarma nasosları, soyuducu anbarlar, istixana sistemləri, yem hazırlama avadanlıqları və ilkin emal xətti çox enerji sərf edirsə, bərpaolunan enerji mənbələrinin tətbiqi daha ciddi qənaət yarada bilər. Əgər təsərrüfat daha çox əl əməyinə və az enerji tələb edən proseslərə əsaslanırsa, qənaət nisbətən məhdud olacaq.
Bu fikirləri AZƏRTAC-a açıqlaması zamanı Elm və Təhsil Nazirliyinin İqtisadiyyat İnstitutunun “Aqrar sektorun iqtisadi problemləri” şöbəsinin müdiri, iqtisad elmləri doktoru Yunus Sadıqov deyib.
O bildirib ki, aqrar sektorda ən böyük qənaət imkanlarından biri suvarma ilə bağlıdır.
“Azərbaycanda kənd təsərrüfatının mühüm hissəsi suvarmadan asılıdır. Suvarma üçün elektrik və ya dizel mühərrikli nasoslardan istifadə edildikdə fermer həm enerji xərci, həm də texniki xidmət xərci ilə üzləşir. Günəş enerjisi ilə işləyən nasos sistemləri bu baxımdan mühüm üstünlük yaradır. Çünki günəşli saatlarda suvarma üçün lazım olan enerjinin bir hissəsi birbaşa təsərrüfatın özündə istehsal edilir. Bu, elektrik şəbəkəsindən asılılığı azaldır, dizel yanacağına ehtiyacı aşağı salır və suvarmanın maya dəyərini azalda bilir.
İkinci mühüm istiqamət soyuducu və saxlama infrastrukturudur. Meyvə-tərəvəz, süd, ət və digər tez xarab olan məhsulların dəyərinin qorunması üçün soyuducu anbarlar vacibdir. Lakin bu anbarlar davamlı elektrik enerjisi tələb edir. Fermer və ya aqrar kooperativ Günəş enerjisindən istifadə etməklə soyuducu sistemlərin enerji xərcini azalda bilər. Bu isə yalnız elektrik qənaəti yaratmır, həm də məhsul itkisinin azalmasına səbəb olur. Məhsul itkisi azaldıqda fermer daha çox məhsulu bazara çıxarır və gəlirini artırır.
Üçüncü istiqamət istixana təsərrüfatlarıdır. İstixanalarda havalandırma, damcı suvarma, işıqlandırma, isitmə və soyutma sistemləri enerji tələb edir. Günəş panelləri bu xərclərin bir hissəsini kompensasiya edə bilər. Əlbəttə, istixanalarda enerji tələbatı bəzən gecə saatlarında da yüksək olur. Ona görə burada akkumulyator sistemləri və ya şəbəkə ilə paralel işləyən hibrid modellər daha səmərəli ola bilər. Bu yanaşma xərcləri azaltmaqla yanaşı, istehsal prosesinin fasiləsizliyini də təmin edir”,- deyə o qeyd edib.
Onun sözlərinə görə, bərpaolunan enerji mənbələrinin tətbiqi istehsal xərclərini bir neçə formada azaldır: “Birincisi, fermerin aylıq elektrik və yanacaq xərci azalır. İkincisi, enerji təminatında fasilələr azaldığı üçün istehsal itkisi aşağı düşür. Üçüncüsü, suvarma və saxlama prosesləri daha sabit olduğu üçün məhsuldarlıq və məhsul keyfiyyəti artır. Dördüncüsü, uzun müddətdə fermerin enerji qiymətlərindəki dəyişikliklərdən asılılığı zəifləyir. Bu, xüsusilə iri və orta təsərrüfatlar üçün ciddi üstünlükdür.
Lakin burada real yanaşma vacibdir. Bərpaolunan enerji mənbələri aqrar sektorda bütün xərcləri birdən-birə aradan qaldırmır. Torpaq, toxum, gübrə, texnika, işçi qüvvəsi, logistika və bazara çıxış xərcləri yenə də qalır. Buna görə də, Günəş və külək enerjisini möcüzəvi həll kimi deyil, istehsal xərclərinin mühüm bir hissəsini azaldan və təsərrüfatın dayanıqlığını artıran alət kimi qiymətləndirmək daha doğrudur. Ən yaxşı nəticə o zaman əldə olunur ki, bərpaolunan enerji “ağıllı” suvarma, damcı suvarma, rəqəmsal monitorinq, kooperasiya və soyuducu-logistika infrastrukturu ilə birlikdə tətbiq edilsin.
Bərpaolunan enerji mənbələri aqrar sektorda istehsal xərclərini hiss ediləcək dərəcədə azalda bilər. Xüsusilə suvarma, soyuducu saxlama, istixana və ilkin emal sahələrində bu təsir daha güclüdür. Amma əsas şərt düzgün iqtisadi hesablama, uyğun texnologiya seçimi və dövlət dəstəyi mexanizmlərinin fermer üçün əlçatan olmasıdır. Bu üç şərt təmin edilərsə, bərpaolunan enerji aqrar sektorda həm maya dəyərinin azalmasına, həm məhsuldarlığın artmasına, həm də kənd təsərrüfatının daha rəqabətqabiliyyətli olmasına real töhfə verə bilər”.
